O σόσιαλ ο Ντέμοκρατ ο σωστός (του Στέφανου Παραστατίδη)

O σόσιαλ ο Ντέμοκρατ ο σωστός

Δελτίο σκέψης #8 [revolution]

Αν ήσουν ο μοναδικός άνθρωπος στη γη, θα μπορούσες να είσαι ελεύθερος αλλά όχι ίσος. Αυτή είναι μία πρώτη διάκριση της ελευθερίας και της ισότητας· η ελευθερία είναι ατομικό αγαθό, η ισότητα χρειάζεται τουλάχιστον δύο. Αν όμως γίνουμε πολλοί και αποφασίσουμε να αυτοπροσδιοριστούμε με κριτήρια που εμείς θα έχουμε ορίσει και συμφωνήσει (κοινότητα), για παράδειγμα ως έθνος, τότε η ελευθερία ενός έθνους γίνεται συλλογική διεκδίκηση.

 

Τι τελικά κινητοποίησε τον Έλληνα στην επανάσταση του ’21;

– Το ιδεώδες της ελευθερίας ως συλλογικής διεκδίκησης του έθνους;

– Το ιδεώδες της ισότητας έναντι της σχέσης του με τον κατακτητή ή των Ελλήνων με προνόμια και μη;

– Το ένστικτο της φύσης, με τη διεκδίκηση της άγριας φυσικής ελευθερίας, δηλαδή την κατάστασης στην οποία κανείς είναι τόσο ελεύθερος όσο μεγαλύτερη είναι η εξουσία του, εκμεταλλευόμενος μία ιδιοτελή -εθνική- συνεργασία;

Ίσως όλα αυτά μαζί. Με την διαφορά ότι η άγρια ελευθερία, όπως αυτή περιγράφεται από τον Χομπς, αφορά σε ένα μόνιμο καθεστώς πολέμου όλων έναντι όλων για την επιβίωση.

Γενικεύοντας, είναι ίσως άστοχο να προσπαθήσεις να αναδείξεις την ελευθερία έναντι της ισότητας ή το αντίστροφο. Όπως επίσης δεν είναι χρήσιμο να αναζητήσεις την πολυτιμότητα του καθενός ξέχωρα ή ανεξαρτήτως· είναι σίγουρα ενδιαφέρον να προσπαθήσεις να βάλεις την ελευθερία μέσα στην ισότητα ή το αντίστροφο, ούτως ώστε, δια της συνέργειας, να τις ενισχύσεις ως πανανθρώπινα ιδεώδη.

Ας δοκιμάσουμε, λοιπόν, να βάλουμε την ισότητα μέσα στην ελευθερία. Η ελευθερία δεν είναι μία γενική έννοια αλλά πολλές διαφορετικές ελευθερίες: της έκφρασης, του τύπου, της συνάθροισης, η οικονομική ελευθερία και ούτω καθεξής.
Ορθώς επισημαίνει ο Νορμπέρτο Μπόμπιο ότι θα πρέπει κάθε φορά να καθορίζεται σε ποια από αυτές θέλουμε να αναφερθούμε, «γιατί το να έχεις ελευθερία ίση με την ελευθερία όλων των άλλων, σημαίνει όχι μόνον να έχεις όλες τις χωριστές ελευθερίες που έχουν και οι άλλοι αλλά και να διαθέτεις για κάθε μία από αυτές την ίδια πιθανότητα απόλαυσης. Έτσι, ενώ η φιλελεύθερη θεωρία διακηρύσσει ως βασική αρχή την πρώτη έννοια της ελευθερίας, στην πράξη χρειάζεται μέτρα υπέρ της ισότητας για να διορθώσει τη γενική της αρχή».

Καθώς απομακρύνομαι από τη φιλοσοφική αυτή αναζήτηση σκέφτομαι ότι αυτά που τελικά απομένουν είναι τα συνθήματα. Και ημέρα εθνικής εορτής αναφωνούμε όλοι μαζί «ζήτω το έθνος». Ποια όμως είναι η αληθινή εθνική ιδέα που δίνει σάρκα και οστά σε τούτο το σύνθημα;

Ένας απ’ τους πιο σημαντικούς εκφραστές της γενιάς του ’30, ο Γιώργος Θεοτοκάς δίνει τη δική του εκδοχή σε ένα ομώνυμο δοκίμιό του («Η αληθινή εθνική ιδέα», Εκδόσεις Ίκαρος, 1976, σελ. 53-54): Ο Θεοτοκάς μεταφέρει γλαφυρά μια εικόνα που διηγούνταν στην Τήνο. Πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους, τις ημέρες του πανηγυριού, καΐκια γεμάτα από αλύτρωτους Έλληνες, που έρχονταν από την Μικρά Ασία και τα υπόδουλα ακόμη νησιά, έφταναν στο νησί και έπεφταν καταγής κατά εκατοντάδες και φιλούσαν το χώμα. «Φιλούσαν», όπως γράφει, «το έδαφος της ελεύθερης Ελλάδας».

Η αυθόρμητη αυτή εκδήλωση, φέρνει στο νου και στην πένα του Θεοτοκά «…μια αρχή πολιτειακή, επίσης αυθόρμητα βγαλμένη από το μεγάλο καμίνι της Επανάστασης [του 1821].  Bρίσκεται διατυπωμένη, στο Σύνταγμα που ψήφισε η Β’ Εθνοσυνέλευση του Άστρους, με τ’ ακόλουθα απλοϊκά και συγκινητικά λόγια: “Εις την Ελληνικήν Επικράτειαν ούτε πωλείται ούτε αγοράζεται άνθρωπος· αργυρώνητος δε παντός γένους και πάσης θρησκείας, άμα πατήσας το ελληνικόν έδαφος, είναι ελεύθερος και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος”».

«Προσέξτε τις ευγενικές αυτές φράσεις», συνεχίζει ο Θεοτοκάς, «γιατί το νόημά τους είναι βαθύ και πολυσήμαντο. Δίνουν στο ελληνικό έδαφος μια ιδιότητα, θαρρείς, θεϊκή και στην εθνική μας συνείδηση ένα πλάτος πανανθρώπινο. Κάθε άνθρωπος, απ’ όποια φυλή κι όποια θρησκεία, μόλις πατήσει ελληνικό χώμα γίνεται ελεύθερος. Αγγίζοντας την γη μας, γεμίζει ελευθερία. Δεν υπάρχει ωραιότερος συμβολισμός – όμως συμβολισμός οπλισμένος, εδώ, από την δύναμη του επαναστατημένου λαού, με κύρος συνταγματικό».

Και συνεχίζει λίγο παρακάτω:

«Αν αφαιρέσουμε από την εθνική μας ιδεολογία το φιλελεύθερο ιδανικό, αν καταργήσουμε αυτό το ανθρωπιστικό και πνευματικό πλάτος που έδωσαν οι πατέρες μας στον ελληνικό εθνισμό, … τι περιεχόμενο θα έχει στο εξής η εθνική μας ιδέα; Τι πνευματική τροφή θα προσφέρουμε στους νέους; Πώς θα πείσουμε ότι η Ελλάδα είναι μία μεγάλη υπόθεση που δεν πρέπει να την εγκαταλείψουν;»
Χρόνια πολλά.

«Το πραξικόπημα για το οποίο δεν μιλάμε» #Shoshana_Zuboff

Στο άρθρο της στους New York Times η Shoshana Zuboff,  αναφέρεται σε ένα πραξικόπημα για το οποίο δεν μιλάμε.

Πριν από δύο δεκαετίες, η αμερικανική κυβέρνηση άφησε την πόρτα της δημοκρατίας ανοιχτή στις νεοσύστατες εταιρείες διαδικτύου. Στα χρόνια που ακολούθησαν, αναπτύχθηκε μια κοινωνία παρακολούθησης και ένα όραμα που γεννήθηκε από τις αμοιβαίες ανάγκες των δημόσιων υπηρεσιών πληροφοριών και των ιδιωτικών εταιρειών διαδικτύου, γοητευμένοι οι δύο από ένα όνειρο απόλυτης επίγνωσης της πληροφορίας. Είκοσι χρόνια αργότερα, το όνειρο σαν φωτιά μεταπήδησε στην οθόνη και στις 6 Ιανουαρίου απείλησε να κάψει το σπίτι της δημοκρατίας.

Οι νέες εταιρείες μεταμορφώθηκαν σε αυτοκρατορίες παρακολούθησης που τροφοδοτούνται από παγκόσμιες αρχιτεκτονικές επιτήρησης συμπεριφοράς, ανάλυσης, και πρόβλεψης, που η Zuboff έχει ονομάσει ”κατασκοπευτικό καπιταλισμό”. Με τη δύναμη των δυνατοτήτων επιτήρησής τους και για χάρη των κερδών από την παρακολούθηση, οι νέες αυτοκρατορίες ενορχήστρωσαν ένα θεμελιωδώς αντιδημοκρατικό γνωσιολογικό πραξικόπημα που  χαρακτηρίζεται από άνευ προηγουμένου συγκεντρώσεις γνώσης για εμάς και την αναρίθμητη δύναμη που προέρχεται από μία τέτοια γνώση.

Αυτό το γνωσιολογικό πραξικόπημα προχώρησε σε τέσσερα στάδια:

1) Το πρώτο είναι η απαλλοτρίωση των γνωσιολογικών δικαιωμάτων, η ανακάλυψη ότι οι εταιρείες μπορούν να διεκδικήσουν τη ζωή των ανθρώπων ως δωρεάν πρώτη ύλη και ιδιωτική τους περιουσία.

2) Το δεύτερο στάδιο χαρακτηρίζεται από μια απότομη άνοδο της  γνωσιολογικής ανισότητας , που ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ τού τι μπορώ να ξέρω εγώ και τού τι μπορεί να είναι γνωστό για μένα.

3) Το τρίτο στάδιο, εισάγει το γνωσιολογικό χάος που προκαλείται από τον αλγοριθμικό πολλαπλασιασμό, τη διάδοση και στόχευση αλλοιωμένων πληροφοριών με γνώμονα το κέρδος, μέσα από συντονισμένα σχήματα παραπληροφόρησης.

4) Στο τέταρτο στάδιο, η γνωσιολογική κυριαρχία θεσμοθετείται, και υπερισχύει της δημοκρατικής διακυβέρνησης.

Χρησιμοποιώντας δεκάδες παραδείγματα η Zuboff αποδεικνύει  πώς το άγραφο πολιτικό δόγμα του κατασκοπευτικού καπιταλισμού “να συλλέξει τα πάντα και να τα διατηρήσει για πάντα“, παράκαμψε την δημοκρατική εποπτεία και είναι υπεύθυνο  για την ευρεία εξάπλωση του διχαστικού περιεχομένου που βοήθησε στην ανάπτυξη του ακροδεξιού εξτρεμισμού και του Τραμπισμού. Παράλληλα ένα μεγάλο μέρος της παραπληροφόρησης που σχετίζεται με τον κορωνοϊό διαδόθηκε με ανησυχητικό ρυθμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θέτοντας σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια και υγεία.

Η κοινωνία ανανεώνεται καθώς εξελίσσεται η κοινή λογική. Κάτι τέτοιο απαιτεί αξιόπιστους, διαφανείς, και  σεβαστούς θεσμούς κοινωνικού λόγου, ειδικά όταν διαφωνούμε. Αντ’ αυτού, επιβαρυνόμαστε με το αντίθετο, σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από έναν πολιτικοοικονομικό θεσμό που λειτουργεί ως μηχανή χάους προς ενοικίαση, στην οποία η παραβίαση του κανόνα είναι το κλειδί για τα κέρδη.

Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες δεν έχουν μέχρι στιγμής  καταφέρει να δημιουργήσουν ένα συνεκτικό πολιτικό όραμα ενός ψηφιακού αιώνα που προάγει τις δημοκρατικές αξίες, αρχές και διακυβέρνηση. Φανταστείτε έναν 20ο αιώνα χωρίς νόμους για τη ρύθμιση της παιδικής εργασίας, τη διεκδίκηση των μισθών, τις ώρες και την ασφάλεια των εργαζομένων, το δικαίωμα της απεργίας, με κάθε εταιρεία να αποφασίζει μόνη της ποια δικαιώματα θα αναγνώριζε, ποιες πολιτικές και πρακτικές θα χρησιμοποιούσε και πώς θα διανέμονταν τα κέρδη της.

Η Zuboff προτείνει τρεις βασικές αρχές που μπορούν να καθοδηγήσουν την άμυνα της δημοκρατίας:

1) Την αφύπνιση του κράτους δικαίου με ισχυρή αντιμονοπωλιακή νομοθεσία, επίγνωση της απειλής, και άμεση δράση χωρίς καθυστέρηση.

2) Τα στοιχειώδη δικαιώματα μας δεν κωδικοποιούνταν ως τώρα επειδή δεν είχαν ποτέ δεχθεί συστηματική απειλή, όπως δεν έχουμε νόμους για το να σηκωθούμε ή να καθίσουμε ή να χασμουρηθούμε. Τώρα, το κάποτε δεδομένο δικαίωμα να γνωρίζουμε και να αποφασίζουμε ποιος γνωρίζει για εμάς πρέπει να κωδικοποιείται νομικά και να προστατεύεται από δημοκρατικούς θεσμούς.

3) Τερματίζουμε τις λειτουργίες συλλογής δεδομένων της εμπορικής παρακολούθησης, διαταράσσουμε τα οικονομικά κίνητρα που ανταμείβουν εμπορικές πρακτικές που απαιτούν την άπληστη συλλογή δεδομένων.

Εάν η δημοκρατία δεν αμφισβητήσει τα θεμελιώδη οικονομικά και τις λειτουργίες του κατασκοπευτικού καπιταλισμού, το γνωσιολογικό πραξικόπημα δεν θα αποδυναμωθεί και τελικά θα μετασχηματίσει την ίδια τη δημοκρατία. Πρέπει να κάνουμε την επιλογή μας. Μπορεί να έχουμε δημοκρατία, ή μπορεί να έχουμε κοινωνία παρακολούθησης, αλλά δεν μπορούμε να έχουμε και τα δύο.

* Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ

«Ανοικοδομώντας μαζί » #Joscha_Fisher

O Joscha Fisher αναφέρεται στις τρεις επίκαιρες ρήξεις των καιρών, την πανδημία COVID-19, την ψηφιακή επανάσταση και την κλιματική αλλαγή. και προβληματίζεται αν το έθνος-κράτος μπορεί να τις αντιμετωπίσει επαρκώς. Τονίζει ότι η επιστροφή στην «παλιά κανονικότητα» είναι μάλλον παραπλανητική.

Ο Fisher εκτιμά πως ήδη οι παραδοσιακοί πολιτικοί θεσμοί-πρώτα απ’ όλα, το έθνος-κράτος- παραπαίουν. Έχουν πασχίσει  για να αντιμετωπίσουν τις παγίδες της ψηφιοποίησης, όπως και το να χαλιναγωγήσουν τους τεχνολογικούς γίγαντες. Και έχουν αποδειχθεί ανεπαρκώς εξοπλισμένοι για να αντιμετωπίσουν τόσο την παγκόσμια εμβέλεια της πανδημίας όσο και την ψυχολογική της διάσταση, ιδιαίτερα την πρόσληψης της από πολλούς ανθρώπους ως κάτι αφηρημένο.

Ο SARS-COV2 είναι αόρατος στο ανθρώπινο μάτι. Εκτός κι αν κάποιος είναι ο ίδιος άρρωστος, αν φροντίζει άλλους ασθενείς ή θρηνεί την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, μπορεί να είναι δύσκολο να κατανοήσει πλήρως την απειλή – και να αποδεχτεί τις αλλαγές στον τρόπο ζωής που απαιτεί η απάντηση σε αυτήν.

Φυσικά, από τον Μαύρο Θάνατο του 1347 έως την πανδημία της γρίπης του 1918-20, ο κόσμος δεν είναι ξένος στις επιδημίες ασθενειών. Αλλά ποτέ άλλοτε το κράτος δεν εξαρτούσε τόσο μεγάλο μέρος της νομιμοποίησής του, από την προσδοκία ότι θα προστατεύσει την ευημερία των ανθρώπων, με τεχνολογικά και επιστημονικά μέσα, ανεξάρτητα από ότι τους επιφυλάσσει η φύση.

Οι διαταραχές που προκλήθηκαν από την κρίση COVID-19, μαζί με τις ολοένα και αυξανόμενες λοιμώξεις και θανάτους, χτυπούν έτσι την καρδιά της νομιμοποίησης του κράτους. Αυτή είναι μια κρίση εμπιστοσύνης και ταρακουνά τις κοινωνίες στον πυρήνα τους.

Ο μόνος τρόπος για την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης και τη σταθεροποίηση των κοινωνιών είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση κρίσεων. Και, δεδομένης της παγκόσμιας φύσης των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε, αυτό θα είναι αδύνατο χωρίς εκτεταμένη συνεργασία, που θα διευκολύνεται από αποτελεσματικούς θεσμούς.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής, ο κόσμος έχει προσκολληθεί στους παλιούς του τρόπους, επιδιδόμενος  σε τοπικές εθνικές αντιπαλότητες αντί να επιδιώξει λύσεις στραμμένες προς το μέλλον. Πουθενά δεν είναι πιο εμφανές αυτό από τον αγώνα για δόσεις εμβολίων .

Το να χρησιμοποιήσετε το έθνος-κράτος για την αντιμετώπιση της πανδημίας, ισοδυναμεί με το να στοχεύσετε ένα F-16 με ένα αντιαεροπορικό αντίκα. Και εάν η κρίση της COVID-19 είναι ένα σύγχρονο πολεμικό αεροπλάνο, η κλιματική αλλαγή μοιάζει με πυρηνικό πύραυλο. Αποτυγχάνοντας να οικοδομήσει συστήματα ικανά να υπερασπιστούν τέτοιες απειλές μεγάλης κλίμακας -συμπεριλαμβανομένων των αναπόφευκτων μελλοντικών πανδημιών – η ανθρωπότητα θέτει σε κίνδυνο την ίδια της την ύπαρξη.

Για να είμαστε δίκαιοι, οι εκκλήσεις για «καλύτερη ανοικοδόμηση» μετά την πανδημία, συνεπάγονται κάποια επίγνωση της ανάγκης για συστημική αλλαγή. Αλλά ο μετασχηματισμός που χρειαζόμαστε εκτείνεται πέρα από την κατασκευή σύγχρονων υποδομών ή το ξεκλείδωμα ιδιωτικών επενδύσεων σε οποιαδήποτε χώρα. Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε – πραγματικά, να ανακαλύψουμε ξανά – την παγκόσμια πολιτική, έτσι ώστε οι χώρες να μπορούν να συνεργάζονται πολύ πιο αποτελεσματικά για τη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου. Ένα τέτοιο παράδειγμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η συμφωνία για το κλίμα στο Παρίσι το 2015.

Στον 21ο αιώνα, η ηγεμονία δεν μπορεί να είναι ο στόχος. Αντ ‘αυτού, οι χώρες πρέπει να επιδιώκουν να ηγηθούν ενός κόσμου στον οποίο η ζωή αξίζει να είναι αξιοπρεπής για όλους τους ανθρώπους. Η προστασία – όχι η κυριαρχία – είναι η νέα επιταγή της παγκόσμιας ηγεσίας.

 

** Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ

*Τα σκίτσα δια χειρός Χρήστου Παπανίκου. Οι διάλογοι του φλύαρου του Ντέμοκρατ.

**Οι νέοι αναγνώστες του Ντέμοκρατ μπορείτε να περιηγηθείτε στα προηγούμενα newsletters πατώντας εδώ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *