O σόσιαλ ο Ντέμοκρατ ο σωστός

Δελτίο σκέψης #9  [Θάλασσα]

Όταν ξεκίνησε η πανδημία, έκανα αυτό που συνήθως κάνω σε μία κρίση ή ένα σημαντικό γεγονός που χρήζει ανάλυσης: Ομάδα εργασίας, επεξεργασία στοιχείων και κατάθεση σκέψεων/προτάσεων. Μαζευτήκαμε κάποιοι φίλοι, άνθρωποι από διαφορετικά επιστημονικά πεδία (σημαντική παράμετρος αυτή) και αρχίσαμε να συλλέγουμε πληροφορίες από όλες τις χώρες σε ένα κοινό τόπο.

Ένα από τα πράγματα που διαπιστώσαμε εξαρχής ήταν ότι τα σημεία έξαρσης της πανδημίας στον χάρτη ήταν όλα ηπειρωτικά. Ξεκινήσαμε να μελετάμε τη σύνδεση με το κλίμα· ξανά χάρτες, στατιστικά στοιχεία και συγκρίσεις. Δεν είχαμε δει όμως το βασικό χαρακτηριστικό των περιοχών αυτών -ήταν περιοχές στεριάς με δυνατότητα πρόσβασης από παντού και κατά ένα τρόπο κόμβοι κινητικότητας.

Ας δούμε τις περιοχές της Ευρώπης με τη μεγαλύτερη έξαρση στο 1ο κύμα (αντίστοιχη βέβαια και η Γουχάν στην επαρχία Χουμπέι):

Ιταλία: Λομβαρδία, Val d’Aosta (σύνορα Ελβετία)

Ισπανία: Μαδρίτη (Καστίλλη)

Γαλλία: Αλσατία-Λωραίνη (σύνορα Γερμανία), Ιλ ντε Φράνς (Παρίσι)

Ολλανδία: Limbourg (σύνορα Γερμανία), North Brabant (σύνορα Βέλγιο)

Βέλγιο: – Βαλλωνία (σύνορα Γαλλία)

Γερμανία: Βάδη-Βυρτεμβέργη (σύνορα Γαλλία), Βαυαρία (σύνορα Αυστρία)

Ελβετία: Γενεύη, Τιτσίνο (σύνορα Ιταλία)

Προφανώς, η αυξημένη μεταδοτικότητα είναι πολυπαραγοντική, όμως σε αυτό το κείμενο θέλω να εστιάσω στον ρόλο της κινητικότητας τον οποίο θεωρώ μείζονος σημασίας. Και αυτό διότι διεξάγεται μία επιστημονική συζήτηση για τη στρατηγική των περιοριστικών μέτρων, τους εξωτερικούς χώρους κτλ.

Αν, για παράδειγμα, βγαίναμε όλοι έξω από τα σπίτια μας και τηρούσαμε τις κοινωνικές αποστάσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική παράμετρο αυξημένης μετάδοσης σε κλειστούς χώρους και την οποία είχα και εγώ επισημάνει από την αρχή, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι με βάση αυτή μονάχα τη διάσταση θα υπήρχε ύφεση του φαινομένου.
Αν, όμως, παραμέναμε όλοι οι άνθρωποι στον πλανήτη ακίνητοι για 14 ημέρες, θα υπήρχε εξάλειψη της πανδημίας. Διότι ο ιός χρειάζεται ανθρώπινα σώματα για να μπορέσει να επιβιώσει -να μεταφέρεται από σώμα σε σώμα. Άρα, η βασική παράμετρος αντιμετώπισης της πανδημίας είναι η μείωση της κινητικότητας.
Τούτο σημαίνει ως προς την στρατηγική των συστημάτων υγείας, επέκταση των δομών και περιορισμός της μετακίνησης των υποψήφιων ασθενών. Δηλαδή, αντί να μαζευόμαστε σε όλο και λιγότερες νοσοκομειακές δομές, να πηγαίνουμε ακόμη και με συνεργεία στα σπίτια των ασθενών για να περιορίσουμε τη μετακίνηση του ιού. Ο παραπάνω χώρος λοιπόν που συζητάμε, θα έπρεπε να υπάρχει στο σχεδιασμό των παροχών υπηρεσιών υγείας.

Πάμε σε κάτι πιο σημαντικό τώρα. Πώς μπορείς να ελέγξεις την κινητικότητα; Σε μία παγκοσμιοποιημένη κοινωνία είναι προφανές πως δεν μπορείς να την περιορίσεις στον επιθυμητό βαθμό ώστε να λύσεις το πρόβλημα της πανδημίας. Ο μόνος τρόπος πλήρους ελέγχου των ροών είναι η θάλασσα. Διότι ο υποψήφιος ασθενής μετακινείται σε κάποια νησιωτική περιοχή με συγκεκριμένο τρόπο (πλοίο, αεροπλάνο) και άρα ελέγχεται.

Αυτό το συγκριτικό πλεονέκτημα αξιοποίησε η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, χώρες οι οποίες μαζί με τις περισσότερες σκανδιναβικές (Νορβηγία, Φινλανδία, Δανία) και κάποιες ασιατικές (Κίνα, Ν. Κορέα, Σιγκαπούρη) αντιμετώπισαν με επιτυχημένο τρόπο την πανδημία. Βέβαια, κάθε μία από αυτές για διαφορετικούς λόγους, καθώς οι Σκανδιναβικές χώρες αξιοποίησαν τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή των πολιτών εξαιτίας της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, ενώ οι ασιατικές χώρες εκμεταλλεύτηκαν την υψηλή τεχνολογία και αυταρχικές μεθόδους περισσότερου ελέγχου, εκμεταλλευόμενες τα πολιτεύματά τους.

Ζητούμενο, λοιπόν, για κάθε χώρα, η αξιοποίηση των δικών της συγκριτικών πλεονεκτημάτων για την αντιμετώπιση της πανδημίας, κάτι που απαιτεί στρατηγική & ηγεσία.

Ας επανέλθω, λοιπόν, στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία, οι οποίες έκαναν το εξής απλό πράγμα: Στεγανοποίησαν τα σύνορά τους, με καραντίνα 14 ημερών και τεστ σε κάθε εισερχόμενο επισκέπτη και βεβαίως και αυτό υπό περιορισμό. Προχώρησαν σε σκληρά μέτρα για μικρό χρονικό διάστημα με τη χρήση τεστ, απομόνωση των θετικών περιστατικών και αντιμετώπισή τους μέχρι την εξάλειψη του ιού. Κατόπιν, οι δύο χώρες δημιούργησαν μία τουριστική ‘φούσκα’ μεταξύ τους και μπορούσαν να μετακινούνται οι πολίτες των δύο αυτών χωρών με ασφάλεια. Στον παρακάτω σύνδεσμο (εδώ) παραθέτω αναλυτικά το παράδειγμα της Αυστραλίας και εξηγώ τον ρόλο που έπαιξε ο τουρισμός  στη χώρα μας· διότι τι είναι ο τουρισμός; Κινητικότητα.

Ερχόμενοι στην Ελλάδα, η επιλογή των οριζόντιων μέτρων του φθινοπώρου σε μία νησιωτική χώρα ήταν το μεγάλο λάθος· ήταν η μη αξιοποίηση του συγκριτικού μας πλεονεκτήματος -της θάλασσας. Απέναντι σε έναν ιό που δεν γνωρίζει σύνορα, επιλέξαμε στην εστία φωτιάς της Θεσσαλονίκης να στέλνουμε πυροσβέστες στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κέρκυρα, τη Χάλκη ή την Ιθάκη.
Η Ελλάδα μπορούσε να κρατήσει όλα της τα νησιά ανοιχτά και στεγανοποιημένα καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας. Επίσης, η μεγάλη θαλάσσια έκταση ήταν αυτή που βοήθησε και θα μπορούσε να βοηθήσει ακόμη περισσότερο τη χώρα εκτός νησιωτικών περιοχών αν την εκμεταλλευόμασταν με όρους κινητικότητας.

Το ζητούμενο για την ελληνική κυβέρνηση δεν είναι να μας δείχνει τη θνητότητα στο Βέλγιο και να βαυκαλίζεται για το καλύτερο συγκριτικό αποτέλεσμα, αλλά να κατανοεί ότι το Βέλγιο ήταν κόμβος κινητικότητας και γι’ αυτό ήταν ευάλωτο και στα δύο κύματα, ενώ η Ελλάδα θα μπορούσε να γράψει ιστορία, παρότι οικονομικά αδύναμη, αν επέλεγε τη σωστή στρατηγική του ασφαλούς ανοίγματος εκμεταλλευόμενη το συγκριτικό της πλεονέκτημα.

Και βεβαίως, το ακόμη μεγαλύτερο ζητούμενο είναι να κάνεις τον σχεδιασμό σου σαν να μην υπάρχει εμβόλιο. Εκεί κρινόμαστε όλοι, στην επιχειρησιακή μας επάρκεια.

Το χειρότερο όλων, βέβαια, σε μία τέτοια διαχείριση κρίσης, είναι να φτάσεις στο σημείο να ξεμένεις από επιλογές. Σε αυτό το σημείο είμαστε τώρα.

«Η αμφισβητούμενη ιστορία της ελευθερίας» #Tyler_Stovall

Στο άρθρο του στο Nation ο καθηγητής Tyler Stovall αναφέρεται στο νέο βιβλίο της ιστορικού Annelien De Dijn  “Freedom: An Unruly History“.

Λίγα ιδανικά στην ανθρώπινη ιστορία ήταν τόσο αγαπητά – ή τόσο αμφιλεγόμενα, όσο η ελευθερία. Οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται την ελευθερία ως θέμα ατομικών ελευθεριών και, ιδίως, ως προστασία από την καταπίεση της εξουσίας και του κράτους.
Ωστόσο, η De Dijn υποστηρίζει ότι αυτή δεν είναι η μόνη αντίληψη της ελευθερίας και ότι μάλιστα είναι σχετικά πρόσφατη. Για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, οι άνθρωποι σκέφτηκαν την ελευθερία όχι ως προστασία των ατομικών δικαιωμάτων αλλά ως διασφάλιση της δίκαιης μεταχείρισης όλων, και ελέγχου μιας συλλογικής διακυβέρνησης. Με λίγα λόγια, εξίσωναν την ελευθερία με τη δημοκρατία.

Η de Dijn χωρίζει το βιβλίο σε τρία περίπου ίσα μέρη. Στο πρώτο, παρακολουθεί την άνοδο της ιδέας της ελευθερίας στον αρχαίο κόσμο, με έμφαση στις ελληνικές πόλεις-κράτη και στη Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Η ιστορία ξεκινά με την ελληνική πόλη-κράτος, και η ουσία της ελευθερίας ήταν ακριβώς η συμμετοχή στη δημοκρατία.

Στο δεύτερο, εξετάζει την αναβίωση αυτής της ιδέας στην Αναγέννηση και την Εποχή των Επαναστάσεων ως αντίδραση στον αριστοκρατικό μοναρχισμό του Μεσαίωνα.  Η αναγέννηση της γνώσης ήταν εξίσου μια αναγέννηση της ελευθερίας. Η  αναβίωση της δημοκρατικής ελευθερίας έθεσε το έδαφος για τις μεγάλες Επαναστάσεις. Όμως  το απόγειο της έκκλησης της Αναγέννησης για δημοκρατική ελευθερία, σηματοδοτούσε επίσης το μεγάλο φινάλε της, το κύκνειο άσμα.

Στο τελευταίο τμήμα του Freedom: An Unruly History, η De Dijn διερευνά την ιστορική αντίδραση ενάντια στη δημοκρατική ελευθερία που παρήγαγε μια νέα αντίληψη που εστιάζεται κυρίως στα ατομικά δικαιώματα. Το σημείο καμπής, υποστηρίζει, ήρθε με την αντίδραση ενάντια στα επαναστατικά κινήματα στη Βόρεια Αμερική, τη Γαλλία και αλλού.  «Οι ιδέες για την ελευθερία  που είναι κοινές σήμερα… δεν εφευρέθηκαν από τους επαναστάτες του δέκατου όγδοου και δέκατου ένατου αιώνα, αλλά από τους αντιπάλους τους».

Αυτή η σύγκρουση προκάλεσε, όπως υποστηρίζει η De Dijn, τον σύγχρονο φιλελευθερισμό, ο οποίος υπερασπίστηκε την ατομική ελευθερία και απέρριψε τη μαζική δημοκρατία ως πηγή βίαιης επανάστασης και τυραννίας. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι φιλελεύθεροι υποστήριξαν κυβερνήσεις που βασίζονται στην ψηφοφορία των κατόχων ιδιοκτησίας. Όπως διακήρυξε ο Γάλλος υπουργός François Guizot, εάν οι άνθρωποι ήθελαν να είναι ελεύθεροι, θα έπρεπε να γίνουν πλούσιοι.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η άνοδος νέων ιδεολογιών όπως ο κομμουνισμός και ο φασισμός, θα οδηγήσει στην παρακμή του φιλελευθερισμού. Η εποχή των δύο παγκόσμιων πολέμων φάνηκε σε πολλούς ως ο θάνατος της ατομικής ελευθερίας. Ακόμη και προσπάθειες, όπως το New Deal στις Ηνωμένες Πολιτείες, φαινόταν πιο εμπνευσμένες από τις παραδόσεις της δημοκρατικής ελευθερίας παρά από τις φιλελεύθερες ατομικιστικές αποδόσεις της. Είναι επομένως ακόμη πιο αξιοσημείωτο ότι η νίκη αυτών των δυνάμεων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο θα επέφερε μια ισχυρή αναβίωση του ατομικιστικού φιλελευθερισμού.

Μεγάλο μέρος αυτής της προοπτικής προέκυψε από τον Ψυχρό Πόλεμο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ειδικότερα, η άνοδος του κράτους πρόνοιας προκάλεσε μια απότομη αντίδραση, που συσπειρώθηκε γύρω από την ιδέα της ατομικής ελευθερίας και της αντίστασης στη μεγάλη κυβέρνηση, οδηγώντας στον Ρέιγκαν και στο σημερινό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.

Η De Dijn δείχνει πώς η ίδια η φύση της ελευθερίας μπορεί να ερμηνευθεί με διαφορετικούς τρόπους από διαφορετικούς ανθρώπους σε διαφορετικές στιγμές. Υπογραμμίζει τον θρίαμβο της ατομικιστικής αφήγησης της ελευθερίας τα χρόνια μετά τον Β ‘Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά θυμίζει ότι αυτά τα χρόνια είδαν επίσης την άνευ προηγουμένου επιτυχία των σοσιαλδημοκρατικών κρατών, τα οποία προσέφεραν ένα εναλλακτικό όραμα ελευθερίας με επίκεντρο την κοινωνική δικαιοσύνη, την αναδιανομή και την ισχύ της εργατικής τάξης. Επιπλέον, η μεταπολεμική εποχή γνώρισε δύο από τις μεγαλύτερες εκστρατείες ελευθερίας στην ιστορία: τους αγώνες για την αποαποικιοποίηση των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών και το αμερικανικό κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων. Και τα δύο αυτοπροσδιορίστηκαν ως σταυροφορίες για ένα δημοκρατικό όραμα ελευθερίας.

Σε μια εποχή που η ίδια η επιβίωση τόσο της ελευθερίας όσο και της δημοκρατίας φαίνεται αβέβαιη, βιβλία σαν το αυτό είναι πιο σημαντικά από ποτέ, καθώς οι κοινωνίες μας συλλογίζονται τόσο την κληρονομιά του παρελθόντος όσο και τις προοπτικές για το μέλλον.

* Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ

«Το πρώτο παγκόσμιο γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας» #Branko_Milanović

Ο Branko Milanović σημειώνει ορθώς ότι η επιδημία της Covid-19 θα εισέλθει στα βιβλία ιστορίας ως το πρώτο πραγματικά παγκόσμιο γεγονός χάρη στην τεχνολογική μας ανάπτυξη: όχι μόνο είμαστε σε θέση να επικοινωνήσουμε με όλο τον κόσμο, αλλά μπορούμε να παρακολουθήσουμε, σε πραγματικό χρόνο, τι συμβαίνει σχεδόν παντού.

Δεδομένου ότι η μόλυνση, οι ασθένειες, η πιθανή ανικανότητα και ο θάνατος μάς απειλούν όλους, ακόμη και οι άνθρωποι που διαφορετικά δεν είχαν μεγάλο ενδιαφέρον για ειδήσεις ελέγχουν τα smartphones τους για ενημερώσεις σχετικά με θανάτους, ποσοστά μόλυνσης, εμβόλια ή νέες θεραπείες.

Αυτό το παγκόσμιο γεγονός είναι, ωστόσο, επίσης ένα περίεργο γεγονός. Απαιτεί οι άνθρωποι να μην αλληλεπιδρούν σωματικά μεταξύ τους. Έτσι αναδεικνύει μια άλλη, νέα διάσταση. Το πρώτο μας παγκόσμιο γεγονός θα είναι αυτό όπου δεν συναντηθήκαμε ποτέ πρόσωπο με πρόσωπο σε πραγματικό χρόνο με άλλους ανθρώπους που έζησαν μέσα από αυτό.

Τι θα απομείνει τελικά, εκτός από τις αναπολήσεις των ανθρώπων, αυτού του παγκόσμιου γεγονότος; Υπάρχουν μόνο μερικά πράγματα που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα. Η πανδημία θα έχει επιταχύνει την παγκοσμιοποίηση στο δεύτερο παράγοντα παραγωγής – την εργασία. (Ο πρώτος παράγοντας, το κεφάλαιο, είναι ήδη παγκοσμιοποιημένος, χάρη στο άνοιγμα των εθνικών λογαριασμών κεφαλαίου και την τεχνική ικανότητα μετακίνησης τεράστιων χρηματικών ποσών σε όλο τον κόσμο και κατασκευής εργοστασίων και γραφείων οπουδήποτε.)

Η πανδημία της Covid-19 πιθανότατα μας έκανε να πραγματοποιήσουμε άλματα περίπου μιας δεκαετίας στην υλοποίηση των δυνατοτήτων αποσύνδεσης της εργασίας από τη φυσική παρουσία στον χώρο εργασίας. Αν και σε πολλές δραστηριότητες μπορεί, μετά το πέρας της πανδημίας, να επιστρέψουμε στην κοινή χρήση γραφείων, στην δουλειά σε αίθουσες εργοστασίων και ούτω καθεξής, σε πολλές άλλες δεν θα το κάνουμε.

Αυτό δεν θα έχει επιπτώσεις μόνο στους ανθρώπους που εργάζονται από το σπίτι – η αλλαγή θα είναι πολύ πιο βαθιά. Μια παγκόσμια αγορά εργασίας θα δημιουργηθεί χωρίς την ανάγκη μετανάστευσης. Σε ορισμένα τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας (όπως τα τηλεφωνικά κέντρα ή ο σχεδιασμός λογισμικού), η αγορά αυτή υπάρχει ήδη. Αλλά θα γίνει πολύ πιο συνηθισμένη. Η πανδημία θα είναι ένα τεράστιο άλμα προς τα εμπρός για την «κινητικότητα» του εργατικού δυναμικού — μια ιδιόμορφη κινητικότητα, δηλαδή όπου μεμονωμένοι εργαζόμενοι θα παραμείνουν στους τόπους διαμονής τους, αλλά θα εργάζονται σε «γραφεία» ή «εργοστάσια» μίλια μακριά.

Οι άνθρωποι που ανησυχούν ότι η παγκοσμιοποίηση μπορεί να οπισθοδρομήσει θα εκπλαγούν. Λόγω του εμπορικού πολέμου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και το εμπόριο ενδέχεται να υποστούν προσωρινή οπισθοδρόμηση. Αλλά από την άποψη της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού ή, ακριβέστερα, του ανταγωνισμού εργασίας — ο οποίος είναι εξαιρετικά σημαντικός — θα προχωρήσει μπροστά.

 

** Oλόκληρο το αρχικό κείμενο και μία ελεύθερη δική μας μετάφραση εδώ

*Τα σκίτσα δια χειρός Χρήστου Παπανίκου. Οι διάλογοι του φλύαρου του Ντέμοκρατ.

**Οι νέοι αναγνώστες του Ντέμοκρατ μπορείτε να περιηγηθείτε στα προηγούμενα newsletters πατώντας εδώ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *