«Σου σφίγγουνε το χέρι: “Α, ο κύριος τάδε,ο γνωστός αγωνιστής, ο γνωστός ποιητής.”
Δεν είσαι επικίνδυνος πια…
Σε φέρανε στα μέτρα τους, σε κάνανε
ένα ανώδυνο φανταχτερό στολίδι για το σαλόνι τους».
«Μας δώσανε κλειδιά για πόρτες που δεν χτίστηκαν ποτέ,
μας μάθανε να περπατάμε μες στο φως της οθόνης,
να μετράμε την ανάσα με το κέρδος του επόμενου λεπτού.
Και η σιωπή μεγάλωσε, έγινε νόμος, έγινε σπίτι».
μας μάθανε να περπατάμε μες στο φως της οθόνης,
να μετράμε την ανάσα με το κέρδος του επόμενου λεπτού.
Και η σιωπή μεγάλωσε, έγινε νόμος, έγινε σπίτι».
Ζούμε στην εποχή της τέλειας, “βελούδινης” ευθυγράμμισης-συμμόρφωσης. Η εξουσία στον 21ο αιώνα δεν περιορίζεται μόνο στις παραδοσιακές μορφές καταστολής. Πλέον έχει μετασχηματιστεί και συγχωνευθεί σε ένα μεγαλύτερο πλέγμα σχέσεων, με περισσότερο διάχυτους μηχανισμούς κοινωνικής πειθάρχησης και αλγοριθμικής κανονικοποίησης.
Ο σύγχρονος άνθρωπος αυτορρυθμίζεται μέσα από μια συνεχή και εξαντλητική διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσης και αναδιάταξης της υποκειμενικότητάς του, όπου ακόμη και η επιθυμία για αυτοπροσδιορισμό καλείται να εκφραστεί μέσα από τις ήδη θεσπισμένες μορφές κοινωνικής κανονικότητας. Έχει εσωτερικεύσει το Πανοπτικόν σχεδόν συμβιβασμένος με το “εφικτό” παραλύοντας ενώπιον του καθημερινού ερωτήματος: πώς θα βγει ο μήνας; Πώς θα κρατηθεί η ισορροπία; Πώς δεν θα ρισκάρουμε τη θέση μας; Όταν η σκέψη εγκλωβίζεται αποκλειστικά σε όρους διαχείρισης, περιορίζεται τελικά η δυνατότητα για έναν βαθύ, συνολικό επαναπροσανατολισμό και επαναπροσδιορισμό της ζωής μας. Αυτή είναι η απόλυτη αλλοτρίωση: να θεωρείς τη “φυλακή” σου ως το μόνο φυσικό περιβάλλον και να δέχεσαι μοιρολατρικά ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική».
Κι όμως, αυτές τις μέρες του Νοέμβρη, η Ευρώπη συγκλονίζεται από εκρήξεις που η κρατική στατιστική και οι αλγόριθμοι αδυνατούν να προβλέψουν. Οι δρόμοι γεμίζουν από ανθρώπους που σπάνε τη γραμμική ιστορία, αποδεικνύοντας ότι το παιχνίδι παραμένει ανοιχτό. Για να καταλάβουμε αυτή την ιστορική καμπή, πρέπει να προσπεράσουμε τα αποστειρωμένα, ετήσια κρατικά “μνημόσυνα” που διοργανώνει το σύστημα για να απονεκρώσει τις περασμένες εξεγέρσεις. Πρέπει να κοιτάξουμε πίσω από τις λέξεις, εκεί όπου τα επίδικα της εποχής μας παραμένουν αιώνια, ανεκπλήρωτα και υπαινικτικά οφθαλμοφανή.
Ο πρώτος κύκλος αφορά τη βιολογική αιχμαλωσία (Ψωμί)…
Το σύγχρονο Πανοπτικόν πέτυχε να μετατρέψει το βασικό δικαίωμα της ύπαρξης σε ένα διαρκές, ταπεινωτικό άγχος. Όταν ολόκληρη η ενέργεια της ημέρας αναλίσκεται στις δόσεις, στους λογαριασμούς, στην ακρίβεια και στη διαχείριση της φτώχειας μέσα από τα κρατικά «καλάθια» της ελεημοσύνης, ο άνθρωπος στερείται τον χρόνο να σκεφτεί και να αντιδράσει. Η οικονομική ασφυξία δεν είναι ένα τυχαίο συστημικό λάθος· είναι εργαλείο πειθάρχησης. Οι εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένων και μαθητών που πλημμυρίζουν σήμερα τους ευρωπαϊκούς δρόμους δεν ζητούν απλώς επιδόματα. Αρνούνται να ζουν ως απλά, αναλώσιμα εξαρτήματα που συντηρούν τη βιολογική τους μηχανή. Είναι η βίαιη διεκδίκηση της ζωής απέναντι στην απλή επιβίωση.
«Ανέβηκα σε τρένα, περπάτησα σε δρόμους που δεν βγάζανε πουθενά…
γιατί οι άνθρωποι δεν θέλουνε πολλά,
θέλουνε μόνο να τους πεις ότι η νύχτα θα τελειώσει».
γιατί οι άνθρωποι δεν θέλουνε πολλά,
θέλουνε μόνο να τους πεις ότι η νύχτα θα τελειώσει».
Ο δεύτερος κύκλος αφορά την αλγοριθμική πειθάρχηση (Παιδεία)…
Το Πανοπτικόν δεν χρειάζεται πλέον να κάψει βιβλία ή να επιβάλει λογοκρισία· σε πνίγει στον θόρυβο της πληροφορίας για να σου προκαλέσει απάθεια. Η γνώση έχει απογυμνωθεί από την κριτική και απελευθερωτική της διάσταση, μεταφραζόμενη σε χρηστική «δεξιότητα» για τις ανάγκες της αγοράς. Οι οθόνες στα χέρια μας προβλέπουν τι θα σκεφτούμε, τι θα επιθυμήσουμε, τι θα φοβηθούμε. Όταν η νεολαία σήμερα στρέφεται ενάντια στις ψηφιακές υποδομές του ελέγχου και της τεχνητής νοημοσύνης, δεν προβαίνει σε βανδαλισμούς. Προσπαθεί να διασώσει το δικαίωμα στο απρόοπτο, τη δυνατότητα της σκέψης να παραμείνει ελεύθερη, κριτική και ανυπότακτη.
«Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πρέπει να σταματήσεις ούτε μια στιγμή να φωνάζεις.
Γιατί αν σωπάσεις, μια πέτρα θα σου κλείσει το στόμα».
δεν θα πρέπει να σταματήσεις ούτε μια στιγμή να φωνάζεις.
Γιατί αν σωπάσεις, μια πέτρα θα σου κλείσει το στόμα».
Ο τρίτος κύκλος αφορά την ψευδαίσθηση της κίνησης (Ελευθερία)…
Στον σύγχρονο αλλοτριωμένο άνθρωπο έχει επιτραπεί να ταξιδεύει, να καταναλώνει, να ψηφίζει και να εκφράζεται ελεύθερα στα ψηφιακά δίκτυα, υπό έναν απαράβατο, αόρατο όρο: αυτή η «ελευθερία» του να μην απειλεί ποτέ τη δομή της εξουσίας. Είναι η ελευθερία ενός κλουβιού που έχει μεγαλώσει τόσο πολύ, που τα κάγκελά του έγιναν αόρατα.
Η πραγματική αυτονομία, όμως, γεννιέται τη στιγμή που αρνείσαι να κινηθείς μέσα στις προδιαγεγραμμένες ράγες του συστήματος και διεκδικείς το δικαίωμα να είσαι απρόβλεπτος – να αναγνωρίζεις, δηλαδή, ως μέλος μιας κοινωνίας ότι οι θεσμοί και οι κανόνες της αποτελούν δικά της δημιουργήματα και, επομένως, μπορούν να τεθούν υπό αμφισβήτηση και να μετασχηματιστούν μέσω της συλλογικής δράσης. Έτσι, η αυτονομία αποκτά μια βαθιά δημιουργική διάσταση.
Αυτή η τριμερής εκκρεμότητα είναι το νήμα που συνδέει μια προγενέστερη, μεγάλη ρωγμή με το φλεγόμενο παρόν και το μέλλον που ατενίζουμε. Το κράτος της Μεταπολίτευσης προσπάθησε επί μισό αιώνα να μεταβολίσει εκείνη την εξέγερση, να τη μετατρέψει σε ένα ανώδυνο «στολίδι για το σαλόνι του», ακριβώς για να μην κοιτάμε το τώρα και το μετά. Όμως η ιστορία αρνείται να είναι το «λιμάνι», διεκδικεί να είναι ο «φάρος».
Κάθε Νοέμβρη, πίσω από την επίσημη βιτρίνα, αναδύεται η ίδια υπόγεια ενοχή. Γιατί εκείνη η στιγμή δεν ήταν ένα απομονωμένο ιστορικό συμβάν, αλλά η απόδειξη ότι καμία μηχανή ελέγχου, όσο τέλεια κι αν φαίνεται, δεν μπορεί να καταργήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Το άρρητο θα βρίσκει πάντα τον τρόπο να γίνεται ρητό και να παίρνει τη διάσταση του γεγονότος.
Εδώ ακριβώς γεννιέται το μεγάλο επίδικο της εποχής μας: Μπορούμε να τιμούμε μια παρελθούσα πράξη ρήξης, ενώ αντιμετωπίζουμε τις σημερινές δυνατότητες ρήξης ως ανεδαφικές ή ανεπιθύμητες;
Η συλλογική αντίσταση δεν εξαντλείται στην κοινή παρουσία στον δρόμο ούτε στην προσωρινή έκφραση μιας κοινωνικής δυσαρέσκειας, όπως συχνά νοείται. Αντιστάσεις υπάρχουν παντού ως δυνητικότητα, αλλά και ως συστατικά στοιχεία των ίδιων των σχέσεων εξουσίας: ως διάσπαρτες αρνήσεις, αποκλίσεις και πρακτικές αμφισβήτησης που αναδύονται μέσα τους και δεν βρίσκονται έξω από αυτές. Εδώ επανέρχεται το ζήτημα της συλλογικότητας: το πώς, δηλαδή, θα δημιουργήσουμε νέες πολιτικές σχέσεις, μετουσιώνοντας αυτές τις διάσπαρτες, καθημερινές αρνήσεις σε μια συλλογική, δημιουργική δύναμη ανατροπής.
«Όμως κοίτα τους δρόμους έξω από το τζάμι σου,
το σίδερο ράγισε πριν το αγγίξει η φωτιά.
Το νήμα δεν κόπηκε· άλλαξε χέρια, ενώνοντας το χθες με το σήμερα στην ίδια κοινή τροχιά.
Και τώρα, ο καθρέφτης σπάει».
το σίδερο ράγισε πριν το αγγίξει η φωτιά.
Το νήμα δεν κόπηκε· άλλαξε χέρια, ενώνοντας το χθες με το σήμερα στην ίδια κοινή τροχιά.
Και τώρα, ο καθρέφτης σπάει».
«Μην αμελήσετε.
Πάρτε μαζί σας νερό.
Το μέλλον μας θα έχει πολλή ξηρασία…
Αν αντικρίσετε το Πανοπτικόν (μη φοβηθείτε),
δείξτε του τους δρόμους που δεν χαρτογράφησε…
Αν σας μιλήσουν για το εφικτό,
απαντήστε με το όνομα αυτού που ακόμη δεν γεννήθηκε.
Η ιστορία δεν είναι αυτή που γράφτηκε.
Είναι η πύλη που περιμένει το δικό σας ώμο».
Πάρτε μαζί σας νερό.
Το μέλλον μας θα έχει πολλή ξηρασία…
Αν αντικρίσετε το Πανοπτικόν (μη φοβηθείτε),
δείξτε του τους δρόμους που δεν χαρτογράφησε…
Αν σας μιλήσουν για το εφικτό,
απαντήστε με το όνομα αυτού που ακόμη δεν γεννήθηκε.
Η ιστορία δεν είναι αυτή που γράφτηκε.
Είναι η πύλη που περιμένει το δικό σας ώμο».
Συνυπογράφουν…
Αλέξανδρος Χατζηαλεξίου – Βαγγέλης Χατζηαλεξίου
(Μια κοινή πορεία δύο γενεών, γιου και πατέρα, που αποδομεί και ακυρώνει στην πράξη το τεχνητό “χάσμα των γενεών”, μετουσιώνοντας τη μνήμη σε κοινό, ζωντανό αγώνα για το παρόν και το μέλλον)
Αλέξανδρος Χατζηαλεξίου – Βαγγέλης Χατζηαλεξίου
(Μια κοινή πορεία δύο γενεών, γιου και πατέρα, που αποδομεί και ακυρώνει στην πράξη το τεχνητό “χάσμα των γενεών”, μετουσιώνοντας τη μνήμη σε κοινό, ζωντανό αγώνα για το παρόν και το μέλλον)
















