ΤΙ ΕΧΟΥΜΕ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΕΙ !
Η δημόσια τοποθέτηση της κ. Νατσιού, την 25η Μαρτίου 2026, σχετικά με το: «Όταν οι χοροί διδάσκονται ή παρουσιάζονται λανθασμένα, μεταφέρονται λανθασμένα και αυτό οδηγεί σε άμεση αλλοίωση της παράδοσης που έχουμε κληρονομήσει…» θα ξεκινήσω με το: ΤΙ ΕΧΟΥΜΕ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΕΙ.
Συγκεκριμένα μου θύμισε την απορία μου το 1989, (ως πρωτοετής τότε φοιτήτρια στην ειδικότητα των ελληνικών παραδοσιακών χορών, με δασκάλους μου τον κ. Ν. Βαβρίτσα και τον κ. Ι Κόκκινο, του τμήματος Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στο οποίο είχα τη χαρά ως πρωτεύσασα να απαγγείλω το όρκο στην τελετή αποφοίτησης), όταν ρώτησα τον κ. Βαβρίτσα, ο οποίος μας δίδασκε για την έρευνα πάνω στους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς και βλέποντας ότι για τον ίδιο χορό, με την ίδια ή και άλλη παραλλαγή μελωδίας, μας έδειχνε διαφορετικά κινητικά σχήματα, ρώτησα:
ποιο είναι από όλα αυτά το σωστό και ποιο το λάθος; Γιατί υπάρχουν διαφορετικά κινητικά σχήματα στον ίδιο χορό και όχι μόνο ένα;
Η απάντησή του ήταν ότι όλα αυτά βρίσκονται στην πλούσια παράδοσή μας και ό,τι τα κατέγραψε ανακαλύπτοντας ότι ο ίδιος χορός (ρυθμικό σχήμα), μπορεί να χορεύεται με διαφορετικό τρόπο (κινητικό σχήμα) ακόμα και σε διπλανά χωριά, πόσο μάλλον σε πιο μακρινές περιοχές.
Στην απορία μου, γιατί συμβαίνει αυτό την παράδοσή μας, μου απάντησε ότι ο χορός μεταφερόταν από τον ένα τόπο στον άλλο, για διάφορους λόγους π.χ. μέσω ομάδων εμπόρων ή χτιστών ή γάμου κ.α. όπου στο νέο μέρος η δημιουργικότητα του Πρωτοχορευτή (θυμίζω την ιδιότητα του Πρώτου στον Χορό του αρχαίου Θεάτρου) είναι αυτή που συνδιαλέγεται με τον υπόλοιπο χορό και δημιουργεί ένα «τσαλίμι», που πολλές φορές το βλέπουμε να υιοθετείται και από τον υπόλοιπο χορό, αν τους είναι αγαπητό.
Και πράγματι ο δάσκαλός μου είχε δίκαιο, καθώς αργότερα γυρνώντας στον τόπο μου και πριν μπω ως καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (γυμνάστρια όπως λέει η κ. Νατσιού) στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (1998), δίδασκα ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς και έθιμα στο Σύνδεσμο Γραμμάτων και Τεχνών (1992-1998). Τότε είχα τη χαρά με τον αείμνηστο μεγάλο Δάσκαλό μου, Κωσταντίνο Σιαμπανόπουλο, να διεξάγω την πρώτη μου έρευνα στα χωριά της περιοχής μας καταγράφοντας παραδοσιακά τραγούδια, ρυθμικά και κινητικά σχήματα και έθιμα του τόπου μας. Τότε ήταν που ξεκίνησα Βυζαντινή μουσική, με δάσκαλούς μου τον κ. Θαθαρόπουλο, στη σχολή ιεροψαλτών και τον πρωτοψάλτη και υπέροχο δάσκαλο κ. Καγκαρά, ώστε να μπορέσω να βάλω στο οχτάηχο τις μελωδίες που έβγαζε η έρευνα στην περιοχή μας. Τότε ήταν που δημιουργήθηκε και το Κοζανίτικο Τακίμι, παίρνοντας ένα ένα τα παιδιά από την Πανδώρα της Κοζάνης, του κ. Καραχάλιου και μαθαίνοντάς τους μερικά από τα τραγούδια, όπως τα κατέγραφα από τις γιαγιάδες και τους παππούδες μας. Μελωδίες και τραγούδια, που με τόση χαρά βλέπω σήμερα να έχουν διαδοθεί ευρύτερα και να χορεύονται, όπως ακριβώς τότε πρωτοπαρουσιάσαμε με τον Σύνδεσμο Γραμμάτων και Τεχνών. Και πράγματι η ποικιλία των κινητικών σχημάτων και της παρουσίασης ενός χορού ή ενός εθίμου διαφέρει ανάμεσα σε περιοχές και χωριά της Δυτικής Μακεδονίας.
Δεν είναι «λάθος» κ. Νατσιού, είναι η «ο πλούτος» τον οποίο και κληρονομήσαμε, από τους προγόνους μας και οφείλουμε να μην τον αποστεγνώσουμε, όπως κάνουμε ήδη με την πλούσια ελληνική μας γλώσσα, αλλά και γενικότερα, ακολουθώντας αυτούς που προσπαθούν να συρρικνώσουν τον ελληνικό πολιτισμό σε «ένα» και μόνο μοτίβο, κάποιας «αυθεντίας».
Τώρα όσο αφορά τα «ψαλίδια» του τσάμικου του ενόχλησαν στην κ. Νατσιού, υπάρχουν πολλές ιστορικές καταγραφές, ωστόσο θα της θυμίσω την ιστορία με τον Αλή Πασά και τις κάτσες, τα ψαλίδια και τα ανάποδα, σε σημείο να φαίνονται τα γεννητικά όργανα των προγόνων μας, για τα οποία ήταν περήφανοι, καθώς τα θεωρούσαν δείγμα λεβεντιάς. Περήφανοι είμαστε κι εμείς σήμερα, τόσο που αυτά μας γέννησαν, όσο που υπάρχουν αγόρια σήμερα που μαθαίνουν να χορεύουν όπως Εκείνοι!
Ο δε χαιρετισμός με τα μαντήλια από όλη την ομάδα, ήταν γιατί χορεύαμε στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης και γύρω γύρω υπήρχε κόσμος. Ο ελληνικός παραδοσιακός χορός κ. Νατσιού δεν είναι μια κλειστή, αποκλεισμένη παράσταση για όσους βρίσκονται στον κύκλο του χορού. Στα χωριά μας είναι μια ζωντανή αλληλεπίδραση, ένας διάλογος του χορού με τους απέναντι, τους οποίους και θέλουμε να συμπαρασύρουμε στην χαρά της έκφρασης, του «όλοι μαζί».
Επίσης οι γέφυρες του χορού, κ. Νατσιού, συναντώνται στα γλέντια του λαού μας και στα πανηγύρια του, κυρίως όταν υπάρχει συνωστισμός. Σκοπός είναι να γυρίσει ο Πρώτος του χορού, από μέσα προς τα έξω, του κύκλου. Είναι κάτι διδακτικό, ώστε να δουν πώς παραδοσιακά γίνεται στην περίπτωση αυτή, δηλαδή πώς ελευθερώνεται ο κύκλος του χορού, όταν ο πρώτος κλείνεται.
Με γλίτσες υψωμένες είδα να χορεύουν στην Ηπείρου, οι παππούδες στα χωριά, όπως και ο χορευτικός «διάλογος» ανάμεσα στους άνδρες του χορού, οι οποίοι στην Ήπειρο και άλλου χορεύουν παραδοσιακά σε ξεχωριστό κύκλο.
Όσον αφορά ότι χορέψαμε χορούς από όλη την Ελλάδα, κ. Νατσιου, αυτό δεν αλλοιώνει την τοπική μας παράδοση, άλλα ενώνει όλη την Ελλάδα στον αγώνα για την Ελευθερία του Γένους, για την οποία όλοι μαζί τότε αγωνίστηκαν και όλοι μαζί πρέπει να αγωνιστούμε για να την υπερασπίσουμε στο μέλλον, όταν χρειαστεί. Τα παιδιά μας είναι ανάγκη να νοιώθουν ενωμένα, με όλη την Ελλάδα.
Θα μπορούσα ένα ένα να αναλύσω τα κινητικά σχήματα των παραδοσιακών ελληνικών χορών που διδάχθηκαν στους μαθητές του 6ου Γυμνασίου Κοζάνης, τιμώντας την ποικιλομορφία και τον πλούτο της ελληνικής κληρονομιάς μας, άλλα θα πάρει μία ολόκληρη διάλεξη.
Ωστόσο χαίρομαι, που με αφορμή την τοποθέτηση της κ. Νατσιού, μου δίνεται η ευκαιρία να μιλήσω δημόσια για τον προβληματισμό, μιας μεγάλης ομάδας που αγαπάμε τη διατήρηση του πλούτου της ελληνικής παράδοσης, έναντι του ρεύματος της «παρουσίασης» των ελληνικών παραδοσιακών χορών, με κινητικά σχήματα της «αυθεντίας» του ενός, τα οποία αναπαράγουν, είτε από βίντεο στο διαδίκτυο, είτε από χορευτικές παρουσιάσεις που βλέπουν από άλλους.
Καλό κι αυτό βέβαια, αλλά καλύτερο να δίνουμε χώρο και για την επιβίωση κινητικών σχημάτων του ελληνικού χορού, τα οποία και κινδυνεύουν να χαθούν από την παράδοσή μας, στο πλαίσιο της αντιγραφής.
Αξιότιμη κ. Βασιλικής Νατσιού λυπάμαι αν, όπως και τον Αλή Πασά, σας αναστάτωσε ο τρόπος που χορεύουμε ως Έλληνες, αλλά είναι ο πλούτος που μας έχει παραδοθεί ως ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ και αυτόν ακολουθούμε.
Με σεβασμό
ΚΑΛΑΜΑΡΑ ΣΟΦΙΑ
Χοροδιδάσκαλος Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
και Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού
ΔΕΙΤΕ ΚΑΙ ΕΔΩ:
Δηλαδή έχουμε μια εκπαιδευτικό, την Κυρία Καλαμάρα, που ουσιαστικά παραδέχεται ότι παρουσίασε χορούς με βάση ότι έχει δει ή ακούσει από πανηγύρια, θρύλους, μύθους και διηγήσεις. Ένας αχταρμάς δηλαδή. Και άντε να καταλάβει ο γονιός ή ο θεατής σε τι αναφέρεται η Κυρία Νατσιού.
Η μόρφωση και η παιδεία είναι κατάκτηση..πολύ πιθανόν κάποιοι να βλέπουν τον Παρθενώνα και το μόνον που καταλαβαίνουν είναι ότι βρίσκονται μπροστά από μία στοίβα πέτρες…. τί να κάνουμε είναι ημιμαθείς…και όπως ειναι γνωστό χειρότερο της ΑΜΑΘΕΙΑΣ…..καταλάβατε κ.Νατσιού και οι παρατρεχάμςνες ΟΧΙΕΣ;;;