Ο δημοκρατικός σοσιαλισμός επιστρέφει στη δημόσια συζήτηση, ιδίως μετά την εκλογή Μαντμάνι και τις πρόσφατες επιτυχίες, στις προκριματικές εκλογές του Δημοκρατικού Κόμματος, των μελών του DSA (Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές της Αμερικής). Προφανώς, η επικράτησή της «αριστερής πτέρυγας» δεν συνεπάγεται αυτόθροη επικράτηση και στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Τουναντίον. Όμως, από τη μετεωρική άνοδο της συγκεκριμένης πολιτικής τάσης στην καρδιά του καπιταλισμού πρέπει να λάβουμε κάποια μηνύματα.
Μήνυμα πρώτο: Η γοητεία του αφηγήματος. Ένα συνεκτικό, δημιουργικό, προοδευτικό αφήγημα πρέπει να χαρακτηρίζεται για το οραματικό στοιχείο του. Το όραμα οφείλει τη δυναμική του στη δυνατότητα να συνθέτει το υπέρλογο με το λογικό. Να επιτυγχάνει την αρμονική σύζευξη της γόνιμης ουτοπίας με τη ζώσα πραγματικότητα.
Μήνυμα δεύτερο: Αφετηρία του δημοκρατικού σοσιαλισμού είναι η πεποίθηση ότι η πολιτική δημοκρατία παραμένει ανολοκλήρωτη όταν η οικονομική εξουσία συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια. Εδώ βρίσκεται και η βασική διαφορά του από τη σοσιαλδημοκρατία.
Η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία αποδέχεται την οικονομία της αγοράς και επιδιώκει να διορθώσει τις ανισότητες που αυτή παράγει μέσω ισχυρού κοινωνικού κράτους και προοδευτικής φορολογίας. Στην ουσία λειτουργεί ως «συνεργείο επισκευής» του καπιταλισμού. Ο δημοκρατικός σοσιαλισμός πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Δεν αρκείται μόνο στην αναδιανομή του εισοδήματος μετά την παραγωγή του πλούτου, αλλά επιδιώκει μεγαλύτερη δημοκρατική συμμετοχή στον τρόπο με τον οποίο ο πλούτος παράγεται και κατανέμεται.
Αυτό δεν συνεπάγεται κατάργηση της ιδιωτικής οικονομίας. Σημαίνει, όμως, ότι κοινωνικά αγαθά (λχ νερό, υποδομές) δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα. Σημαίνει ισχυρές δημόσιες επιχειρήσεις εκεί όπου υπάρχει φυσικό μονοπώλιο, αναγκαστική διάσπαση των ολιγοπωλίων, ενίσχυση συνεταιριστικών σχημάτων, συμμετοχή των εργαζομένων στις μεγάλες επιχειρηματικές αποφάσεις και κοινωνική λογοδοσία της οικονομικής ισχύος.
Στην Ελλάδα αυτή η συζήτηση μπορεί και πρέπει να εμπλουτιστεί από το ΠΑΣΟΚ.
Όχι μέσα από πολιτικά τοτέμ, αλλά με μια σύγχρονη εκδοχή της ιστορικής του επιδίωξης για κοινωνική απελευθέρωση. Μέσα από μια δυναμική αποσυγκέντρωση τόσο της κρατικής εξουσίας όσο και της οικονομικής.
Η αποσυγκέντρωση σε επίπεδο κράτους σημαίνει μεταβίβαση εξουσίας (δηλαδή πόρων και αρμοδιοτήτων) στην αυτοδιοίκηση, στα επιμελητήρια, στα πανεπιστήμια, στις οργανωμένες κοινότητες κλπ.
Η αποσυγκέντρωση σε επίπεδο αγοράς σημαίνει αναδιάταξη των συντελεστών παραγωγής. Προϋποθέτει ένα ΠΑΣΟΚ που δεν περιορίζεται στη διαχείριση μιας οικονομίας χαμηλών μισθών και ισχυρών ολιγοπωλίων, αλλά επιχειρεί να αλλάξει τους συσχετισμούς δύναμης μέσα στην ίδια την οικονομία. Τούτο «μεταφράζεται» σε δημόσιο πυλώνα στο τραπεζικό σύστημα, ενεργειακές κοινότητες, κοινωνική κατοικία, συνεταιριστική οικονομία (στη μικροτραπεζική και στον πρωτογενή τομέα), ισχυρή δημόσια υγεία και παιδεία, συλλογικές συμβάσεις, συμμετοχή των εργαζομένων στα κέρδη και στη διοίκηση μεγάλων επιχειρήσεων και ένα παραγωγικό μοντέλο που θα στηρίζει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντί να ευνοεί τη συγκέντρωση της αγοράς. Το μεγάλο ζητούμενο για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι να επιλέξει ανάμεσα στην αγορά και το κράτος. Είναι να φέρει περισσότερη δημοκρατία μέσα στην οικονομία.
Ζητούμενο είναι μια κοινωνία στην οποία όλοι ξεκινούν με πραγματικές ευκαιρίες και η οικονομική ανάπτυξη κρίνεται πρωτίστως από το αν βελτιώνει τη ζωή εκείνων που έχουν τα λιγότερα. Στόχος δεν μπορεί να είναι μόνον η δικαιότερη διανομή του πλούτου. Πρέπει να είναι και η δικαιότερη κατανομή της οικονομικής εξουσίας.
*Δικηγόρου – Μέλους της ΚΠΕ ΠΑΣΟΚ
